Anksiyete, tıpkı stres gibi insan yaşamının doğal bir parçasıdır ancak bazı durumlarda kaygı düzeyi aşırı derecede yükselerek günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir. Bu durum genel olarak psikolojide anksiyete bozuklukları olarak adlandırılmaktadır. Anksiyete bozuklukları, psikolojik ve fizyolojik belirtilerle kendini gösterir ve bireyin sosyal, akademik veya iş yaşamını ciddi şekilde etkileyebilir. Bu yazımızda anksiyete bozuklukları ile ilgili merak edilenler yer almaktadır.



Anksiyete Bozukluğu Nedir?

Anksiyete bozuklukları, aşırı ve sürekli kaygı, endişe ve korku ile karakterize psikolojik durumlardır. Normal kaygı ile arasındaki fark ise süresinin uzun olması, yoğunluğunun fazla olması ve yaşam kalitesini bozmasıdır. Genel olarak korku ve endişe unsurlarının yer aldığı bu durum başka psikolojik sorunlara temel oluşturabilir ve çeşitli alt başlıklarda incelenebilir.

Anksiyete Bozukluğunun Belirtileri Nelerdir?

Anksiyete bozuklukları özünde psikolojik sorunlar olmasına rağmen, ortaya çıkardığı belirtiler genellikle fizyolojiktir. Kaçınılan duruma göre hafif yada ağır biçimlerde farklı belirtiler ortaya çıkabilmektedir. Bu belirtilerden sıkça karşılaşılanları; terleme, yüz kızarması, kalp çarpıntısı, mide bulantısı, bağırsak sorunları, ağız kuruluğu, kas gerginliği, nefes darlığı şeklindedir.

  • Sürekli endişe ve korku hali içerisinde olma,
  • Konsantrasyon bozukluğu ve odak sorunları yaşama,
  • Uykusuzluk veya diğer uyku problemleri,
  • Kas gerginliği, titreme veya baş ağrısı gibi bedensel belirtiler,
  • Panik atak veya nefes darlığı gibi fizyolojik belirtiler.

Anksiyete Bozukluğunun Türleri Nelerdir?

Yaygın Anksiyete Bozukluğu: Kişinin gündelik yaşamın içerisinde bulunan stresörlere karşı aşırı kuruntu (kaygılı beklenti) hissetmesi ve bu durumun önüne geçemeyerek bu durumu denetim altına almakta zorlanması sonucunda gündelik yaşamının etkilendiği bir kaygı bozukluğudur. Örnek olarak okul yaşantısında sınavlara yönelik başarısızlık kaygısı yaşayan bir öğrenci verilebilir.

Panik Bozukluk: Halk arasında panik atak olarak bilinen bu durum, anksiyetenin genellikle beklenmedik anlarda ortaya çıkan iç sıkıntısı sonucunda bedensel ve bilişsel belirtiler içeren nöbetler şeklinde tekrarlanarak yaşanması durumudur. Bu nöbetler ağırlıklı olarak kalp çarpıntısı, göğüs sıkışması veya nefes darlığı içerirler. Aynı zamanda bu kişilerin ataklarının tekrarlanacağına yönelik düşünceleri (beklenti anksiyetesi) işlevselliklerini bozmaktadır.

Sosyal Anksiyete Bozukluğu: Diğer insanlar ile olan ilişkilerde veya performans gösterilmesi gereken durumlarda aşağılanma ve yargılanmaya, utanç verici durumlara düşmeye yönelik endişelerin yaşandığı kaygı bozukluğudur. Sıkça karşılaşılan örneği ise topluluk önünde konuşma yapmaktan kaçınılmasıdır. 

Özgül Fobiler: Kişinin belirli nesneler veya durumlar karşısında anormal korkular yaşadığı anksiyete bozukluğudur. Herhangi bir hayvana karşı (örümcek, yılan vb.) ya da herhangi bir doğal koşula karşı (yükseklik, ateş vb.) yaşanabilirler. Örneğin kan görünce bayılmak gibi kişiye özgü durumlardır.

Klostrofobi: Kapalı/Basık alanlarda bulunma korkusudur. Sıkça karşılaşılan örnekler ise asansör, metro, penceresiz oda gibi alanlarda sıkışmak, nefessiz kalmak, boğulmak gibi hislere kapılmaktır.

Agorafobi: Diğer insanlardan yardım almanın zor olacağı herhangi bir koşulda (sosyal fobide olduğu gibi kalabalık veya klostrofobide olduğu gibi yalnızlık durumları farketmeksizin) yaşanılan anksiyete bozukluğudur. Örneğin çok kalabalık bir konser alanının ortasında bulunmak, köprünün tam ortasında trafiğin sıkışması veya çok tenha bir sokakta gece yürümek gibi çeşitli durumlarda karşılaşılabilir.

Madde Kullanımına Bağlı Kaygı Bozukluğu: Kişinin çeşitli ilaç veya maddeleri kullanması sonucunda yan etki olarak veya yoksunluk durumunda anksiyete ortaya çıkan durumlardır.

Sağlık Durumuna Bağlı Kaygı Bozukluğu: Kişinin sağlığına yönelik endişelerinin aşırı boyutlara ulaştığı anksiyete türüdür. Halk arasında ''hastalık hastası'' şeklinde tanımlanan bir durumdur. Örneğin, yaptırdığı kan tahlil sonuçlarını gören bir kişinin basit bir değerde önemsiz bir düşüklük ya da yükseklik görmesi sonucunda hemen araştırma yaparak kendine mutlak bir tanı koymaya çalışması ve buna bağlı gelişen anksiyete durumudur.

Anksiyete Bozukluklarının Nedenleri Nelerdir?

Anksiyete bozuklukları, genellikle biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin etkileşimi ile ortaya çıkar:

Biyolojik Faktörler: Beyindeki kimyasal dengesizlikler (serotonin, dopamin, GABA), genetik yatkınlıklar, hormonal değişiklikler ve nörolojik faktörler vb.

Psikolojik Faktörler: Travmatik yaşam deneyimleri, erken yaşta yaşanan duygusal ihmal veya kötü muamele, mükemmeliyetçilik ve olumsuz düşünce kalıpları vb.

Çevresel Faktörler: İş veya akademik stres, sosyal izolasyon veya aile içi çatışmalar, sürekli baskı altında yaşamak vb.

Anksiyete Bozukluklarının Psikolojik Etkileri Nelerdir?

Anksiyete, hem zihinsel hem de fiziksel sağlık üzerinde zincirleme etkiler yaratabilir:

  • Düşük özsaygı ve kendine güvensizlik,
  • Sosyal çekilme ve yalnızlık,
  • Konsantrasyon eksikliği ve karar verme güçlüğü,
  • Depresif duygular ve motivasyon kaybı,
  • Fiziksel belirtilerin tetiklediği stres döngüsü.