Doğası gereği sosyal bir varlık olan insan; anlamak ve anlaşılmak amacıyla iletişim kurar. İletişim kavramı da insanın ihtiyaçları doğrultusunda sürekli değişen ve gelişen bir kavramdır. Örneğin eskiden dumanla, mektupla iletişim sağlanırken ve bunlar temel iletişim ihtiyacını karşılarken günümüzde ise yetersiz ve kullanışsız kalmaları sebebiyle akıllı telefonlar üzerinden görüntülü görüşmeler yapmak veya internet üzerinden anlık mesajlaşma uygulamaları kullanmak gibi alternatif iletişim kanalları tercih edilmektedir. 

İş hayatında ve özel hayatta etkili iletişim kurabilen ve kendini daha iyi ifade edebilen insanlar birçok konuda avantaj sahibi olurlar. Bu nedenle insanlar ''etkili iletişim nasıl kurulur'', ''etkili iletişim kurmak için yapılması gerekenler nelerdir'', ''etkili iletişim kurmak için nelere dikkat edilmelidir'' gibi soruların yanıtlarını araştırmaktadır. Bu yazımızda tüm bu merak edilen sorulara ek olarak iletişim kavramına psikolojik açıdan genel bir bakış ve değerlendirmeler yer almaktadır.


İletişim Nedir?

İletişim, temel olarak insanların duygu, düşünce ve bilgilerini birbirlerine aktarma sürecidir. Bu süreçte bir gönderici mesajını sözlü, yazılı ya da görsel yollarla iletir ve alıcı bu mesajı anlamlandırarak gerekiyorsa bir geribildirim iletir. İletişim sadece konuşmakla sınırlı değildir; mimikler, beden dili ve davranışlar da iletişimin bir parçasıdır. İletişimde temel amaç, karşılıklı anlayış sağlamak ve etkileşim kurmaktır.


İletişimin Temel Unsurları Nelerdir?

  • Kaynak (Gönderici): Mesajı oluşturan ve ileten kişi ya da kurum.
  • Mesaj (İleti): Gönderilmek istenen bilgi, düşünce veya duygu.
  • Kanal (Araç): Mesajın iletildiği yol ya da araç (konuşma, telefon, yazı, sosyal medya vb.).
  • Alıcı (Hedef): Mesajı alan ve yorumlayan kişi ya da grup.
  • Kod (Şifreleme): Mesajın belirli bir dil, sembol ya da işaret sistemiyle oluşturulması.
  • Geribildirim (Dönüt): Alıcının mesaja verdiği tepki (cevap, mimik, davranış vb.).
  • Bağlam (Ortam): İletişimin gerçekleştiği fiziksel, sosyal ve psikolojik ortam.
  • Gürültü (Engel): İletişimi bozan ya da zorlaştıran her türlü etken (ses, dikkat dağınıklığı, yanlış anlama vb.).

İletişim Türleri Nelerdir?

İletişim, kullanıldığı ortama göre, hedef kitleye göre, genel kabul gören şekliyle yani kısaca amacına göre birçok farklı şekilde kurulabilir. Günümüzde en sık kullanılan iletişim türleri şunlardır:

Sözlü İletişim: Ağızdan çıkan sözcüklerle yapılan iletişim türleridir. Konuşma, sohbet, telefon görüşmesi, telsiz haberleşmesi gibi ses tonunun netliğinin ve anlaşılırlığının etkili olduğu bir iletişim türüdür.

Yazılı İletişim: Kağıt kalem niteliği taşıyan araçlar vasıtasıyla yazı yazılarak yapılan iletişim türleridir. Mektup, e-posta, kısa mesaj, resmi raporlar gibi dilin yapısının ve yazım kurallarının etkili olduğu bir iletişim türüdür.

Sözsüz İletişim: Beden dili olarak da bilinen bu iletişim türünde kullanılan jest, mimik, göz teması, duruş ve tonlama gibi unsurlar mesajın duygusal boyutunu veya manevi anlamını pekiştirmesi açısından önemlidir. Sözsüz iletişim tek başına da kullanılabileceği gibi sözlü iletişime sözlü iletişime yardımcı olması amacıyla da kullanılabilir.

Görsel ve Dijital İletişim: Sunumlar, grafikler, animasyonlar, sosyal medya ve dijital araçlar kullanılarak bilginin daha etkili ve anlaşılır şekilde aktarılmasını sağlayan tüm teknolojik unsurların aktif kullanıldığı iletişim türüdür.

Empatik İletişim: Karşı tarafın duygu ve düşüncelerine odaklanma yani dinleme ve anlama becerisinin ön planda olduğu iletişim türüdür. Burada temel amaç anlaşılabilirlik oranını yüksek tutarak psikolojik açıdan ilişkilerin sağlam temeller ve güven unsurları üzerine kurulmasını sağlamaktır.


Etkili İletişim Nedir?

Alıcının odak noktasının istenilen yerde tutularak, verilmek istenen mesajın içerdiği duygu ve düşünceleri tam anlamıyla aktarabilmek amacıyla dilsel, görsel, işitsel vb. çeşitli yardımcı unsurların verimli bir şekilde, bir bütün olarak kullanıldığı ve bir amaca ulaşmaya yönelik iletişim şekli ''etkili iletişim'' olarak adlandırılır.


Etkili İletişim Kurmanın Temelleri Nelerdir?

Aktif Dinleme: Etkili bir iletişim kurabilmek için öncelikle karşı tarafın söylediklerini dikkatle dinlemek gerekir. Dinleme esnasında göz teması veya çeşitli kafa hareketleriyle geribildirimlerde bulunmak mesajın anlaşıldığını gösterir.

Empati Kurma: Mesajın içerisinde yer alan duygulara ve düşüncelere anlayış göstermek, bunların neden bu mesaj içerisinde yer aldığını anlayabilmek iletişimdeki karşılıklı güveni ve işbirliğini arttırır.

Açıklık ve Netlik: Mesajın doğrudan ve anlaşılır olması hem yanlış anlaşılmaları önler hem de farklı insanların da aynı şekilde anlayabilmesini sağlar.

Duygu Yönetimi: Öfke, stres veya hayal kırıklığı iletişim esnasında kontrol altında tutulmalıdır. Bu duygular çoğu zaman yoğun miktarda yaşandığı için iletişimi doğrudan etkiler. Psikolojik farkındalık, duyguları uygun şekilde ifade etmeyi sağlar.

Geribildirim: Mesajın alıcı tarafından doğru anlaşıldığını kontrol etmek, yapıcı ve olumlu şekilde iletişimin eksik yönlerini güçlendirmek daha etkili bir iletişim sağlar.

Uyum ve Esneklik: Karşı tarafın iletişim tarzına uyum sağlamak veya gerektiğinde iletişim kanallarını değiştirmek gibi çeşitli stratejiler kullanmak hem iletişimin kalitesini arttırır hem de kültürel veya kişisel farklılıklardan ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkları önler.


Etkili İletişim Nasıl Kurulur?

Beden Dili Kullanımı: Beyne iletilen bilgilerin büyük çoğunluğunu görsel olarak işlenir. Bu nedenle etkili iletişimin en önemli unsurlarından bir tanesi beden dilinin doğru kullanılmasıdır. Örneğin el ve kol hareketlerinin fazla ve gereksiz şekilde kullanılması, alıcının dikkatini dağıtabilir veya mesajın ciddiyetini bozabilir.

Jest ve Mimik Kullanımı: İletişim esnasında insanların büyük çoğunluğu birbirlerinin yüzlerine odaklanırlar. Bu nedenle etkili iletişimin bir diğer unsuru jest ve mimiklerin doğru kullanılmasıdır. Örneğin göz teması kuramamak çoğunlukla yalancılık ile özdeşleşmiş bir hareket olduğu için, mesajın veya kaynağının güvenirliliğini kaybetmesine yol açabilir.

Ses ve Ton Kullanımı: Etkili iletişimde görsel içeriğin hemen ardından işitsel içerikler önem taşımaktadır. Bu nedenle mesajın dikkat çekilmek istenilen yerlerinde ses tonu değiştirilerek vurgulanabilir. Aynı şekilde mesajın akılda kalıcılığını arttırmak için çeşitli melodilerden veya bestelerden yararlanılabilir.

Doğru Kelime Kullanımı: Etkili iletişimde, ne söylediğinizden ziyade nasıl söylediğiniz önemlidir. Mesajın içeriği açık, net, anlaşılır ve güvenilir olmalıdır. Bunun için ise mesajda kullanılan kelimeler alıcıya özel olarak seçilmelidir. Örneğin sıradan bir televizyon kanalına çıkmış uzman bir doktor, herhangi bir hastalığı anlatırken sıklıkla tıbbi terimler kullanırsa izleyicilerin çoğunluğu anlamayabilir, sıkılabilir ve kanalı değiştirebilir.

Yardımcı Kaynak Kullanımı: Bakış açıları genellikle küçük bir noktaya odaklanmaya meyillidir ancak verilmek istenen mesaj çok daha geniş kapsamlı olabilir. Bu nedenle etkili iletişimin önemli unsurlarından bir tanesi de mesajda yardımcı kaynakların kullanılmasıdır. Görsel ve işitsel unsurların doğru bir şekilde, bir arada kullanılması mesajın anlaşılabilirliğini kolaylaştırır. Örneğin uzun ve sıkıcı bir sunum esnasında slayt gösterisi içerisinde yer yer konuyla ilgili karikatürler bulundurmak dinleyicilerin dikkatinin dağılmasını engelleyerek mesajda kalmalarını sağlayabilir.

Bilinçli Farkındalık: İletişim esnasında çeşitli manipülasyonlarla maruz kalmamak için, otokontrol mekanizmalarına hakim olunmalıdır. Geçmiş yada gelecek bir kenara bırakılarak yalnızca iletişim anına odaklanılmalıdır. İletişim anındaki heyecan, stres, dalgınlık gibi faktörler ''ağzından çıkanı kulağı duymamak'' atasözünde olduğu gibi istenmeyen durumlara yol açabilirler. Bu nedenle iletişimden önce hazırlık yapmak, prova yapmak, tekrar yapmak iletişimi güçlendirebilir.

Aktif Dinleyicilik: İletişim kurmak genellikle karşılıklı yapılan bir eylemdir. Bu nedenle etkili iletişimin temel unsurlarından bir tanesi aktif dinleyici olmaktır. Mesajı veren kişi, alan kişinin geribildirimlerini önemsemeli ve buna göre davranmalıdır. Örneğin konuşmacı veya dinleyici iletişim esnasında farklı işlerle meşgul olurlarsa aralarında sağlıklı bir iletişim kurulmayabilir.


Etkili İletişim Kurmanın Önemi Nedir?

Verilmek istenen mesajın içerisindeki artıların doğru kullanılarak ön plana çıkartılmasını ve eksilerin kamufle edilerek gizlenebilmesini sağlar. Etkili iletişimi doğru kullanabilen birisi bu sayede anlatma yeteneği ve ikna kabiliyeti gibi konularda fark yaratarak güçlü bir avantaj sağlar. Aynı zamanda doğru iletişim stratejilerinin kullanılması çeşitli manipülasyon ya da ikna süreçlerinde olmazsa olmazdır.