Psikodinamik terapi, kökenini Freud’un geliştirdiği klasik psikanalizden alan, insan davranışını bilinçdışı süreçlerle açıklamaya çalışan ve bireyin geçmiş yaşantılarının bugünkü duygu, düşünce ve davranışlarını nasıl şekillendirdiğini inceleyen bir psikoterapi yaklaşımıdır.

Freud’un psikanalitik teorisi, psikoloji biliminde devrim niteliğinde bir dönüşüm yaratmış, kişiliği bilinçdışı çatışmaların ürünü olarak değerlendiren bir bakış açısı sunmuştur. Psikodinamik terapi ise klasik psikanaliz kadar yoğun ve uzun süreli olmayan, daha esnek, daha kısa süreli ve bugünkü güncel yaklaşımları da göz önüne alarak sorunlara odaklanabilen, klasik psikanalizin modern bir uyarlamasıdır.

Freud'un psikolojiye olan yaklaşımının hiç eskimemesi ve her dönem merak edilen bir konu olması sebebiyle insanlar ''Psikodinamik terapi yöntemi nedir?'', ''Psikodinamik terapinin psikanalizden ne farkı vardır?'', ''Psikodinamik terapinin özellikleri nelerdir?'' gibi soruların yanıtlarını araştırmaktadır. Bu yazımız, psikodinamik terapinin tarihsel gelişimi, temel kavramları, teknikleri, işleyişi ve modern psikoterapi içindeki yerine yönelik kapsamlı bir inceleme olacaktır.

Psikodinamik Terapi Nedir?

Psikodinamik Terapiler, Sigmund Freud'un klasik psikanaliz yönteminin temel alınıp, güncel psikoloji yaklaşımlarıyla birleştirilerek uygulanması sonucunda ortaya çıkmış terapi yöntemleridir. Bu terapi yöntemleri kısaca özetlenmek gerekirse, kişinin psikolojik sorunlarının altında yatan arzu, korku ve çatışmaları gözden geçirilerek sorunun kaynağı bulunmaya çalışılması ve bunlarla yüzleşilmesini içerir.

Bu yaklaşımda psikolojik belirtiler, korkutucu yada acı verici oldukları için kişinin dayanma gücünü aşan sorunlara bilinçdışı¹ süreçlerin çözüm üretme mücadelesinin bir ürünü olarak tanımlanır. Bilinçdışına ulaşmak bu terapi yöntemlerinin en önemli özelliğidir ve terapiye direnç² gösterme durumunun önüne geçerek bilinçdışına ulaşabilmek için Serbest Çağrışım³ ve Rüya Analizi⁴ gibi yöntemlerden yararlanılır. Ayrıca Çocukluk Deneyimleri⁵, Psikoseksüel Gelişim⁶, Savunma Mekanizmaları⁷, Aktarım⁸ ve Karşı Aktarım⁹ gibi bir çok farklı konu göz önünde bulundurulur.

Psikanalitik yöntemlerde danışan divana uzanıp terapistle bağlantı kurmazken, Psikodinamik yöntemlerde danışan koltuğa oturur ve terapistle karşılıklı etkileşim halindedir.

Psikodinamik Terapilerde Kullanılan Terimler Nelerdir?

¹ Bilinçdışı : Farkında olunmayan, kontrol edilemeyen duygu, düşünce ve dürtüler, farkında olunmadan kişiyi etkilemeye devam eder. Bu nedenle açığa çıkarılması yada anlaşılması önemlidir.
² Direnç : Danışan yıllarca sorunlarıyla savunma mekanizmaları sayesinde baş etmiştir ve bilinçdışı olarak terapiste karşı çıkmaya yönelik eğilim içerisindedir.
³ Serbest Çağrışım : Terapi esnasında danışanın aklına gelen her şeyi sansürlemeden, yargılamadan aklına geldiği gibi söylenmesi yoluyla bilinçdışı öğelerinin bulunmaya çalışıldığı yöntemdir.
⁴ Rüya Analizi : Rüyalar, hayaller, fanteziler gibi karmaşık süreçlerin incelenmesi yoluyla bilinçdışı öğelere ulaşmaya çalışılan yöntemdir.
⁵ Çocukluk Dönemi: Freud, kişiliğin çocukluk döneminde şekillendiğini savunur. Erken dönemde yaşanan travmalar, çatışmalar veya eksik doyumlar yetişkinlikte ruhsal sorunlara yol açabilir. Kısaca psikodinamik terapi, “geçmiş bugünü nasıl etkiliyor?” sorusuna yoğun şekilde odaklanır.
⁶ Psikoseksüel Gelişim : Freud, çeşitli yaş aralıklarını beş evrede toplamış ve her evrenin kendine has özelliklerinin olduğunu, o özelliklerdeki herhangi fiksasyonların gelecekte kişiliğe etki edeceğini, yaşanan çatışmaların çözülmezse kişilikte kalıcı izler bırakabileceğini varsayar.
⁷ Savunma Mekanizmaları : Bastırma, Yansıtma, İnkâr gibi temel savunma mekanizmaları gibi davranışlardan bireyin hangi savunma mekanizmalarını kullandığı analiz edilir.
⁸ Aktarım : Aktarım, danışanın geçmişteki önemli ilişkilerinden getirdiği duygu ve beklentileri terapiste yansıtmasıdır. Örneğin; danışanın babasına yönelik öfkesini terapistine yöneltmesi. Aktarım psikodinamik terapinin merkezinde yer alır çünkü bu süreç, danışanın ilişkisel örüntülerini gösterir.
⁹ Karşı Aktarım : Terapistin danışana karşı bilinçdışı duygusal tepkiler geliştirmesidir. Modern psikodinamik terapi, karşı-aktarımı da tedavi için önemli bir veri kaynağı olarak kullanır.

Psikodinamik Terapinin Klasik Psikanalizden Farkı Nedir?

Psikodinamik terapi, psikanalizden türemiş bir yaklaşımdır ancak aralarında önemli farklılıklar vardır.

Klasik Psikanaliz:
  • Haftada 3–5 seans
  • 5–7 yıl sürebilen uzun süreç
  • Hasta divana uzanır, terapisti görmez
  • Serbest çağrışım merkezdedir
  • Bilinçdışı çatışmaların derinlemesine analizi amaçlanır

Psikodinamik Terapi:
  • Haftada 1 veya 2 seans
  • Daha kısa süreli (aylar veya birkaç yıl)
  • Hasta ve terapist yüz yüzedir
  • Geçmiş çatışmaların bugünkü etkisine odaklanır
  • Belirli sorun alanları hedeflenir
Psikodinamik terapi, psikanalizin temellerini korurken günümüz insanının yaşam koşullarına uygun olarak sadeleştirilmiş bir yaklaşımdır.

Psikodinamik Terapinin Temel Amaçları Nelerdir?

  • Bilinçdışı süreçleri bilinç düzeyine taşımak
  • Bastırılmış duyguları açığa çıkarmak
  • Çocukluk yaşantılarının bugünle ilişkisini anlamlandırmak
  • Danışanın kendilik farkındalığını artırmak
  • Tekrarlayan ilişki örüntülerini ortaya çıkarmak
  • Savunma mekanizmalarını daha olgun hâle getirmek
  • İçsel çatışmaları çözümlemek
  • Bireyin duygusal yaşamında derin bir içgörü oluşturmasını sağlamak

Psikodinamik Terapide Genel Süreç Nasıl İşler?

Psikodinamik terapinin seans yapısı genellikle şu biçimde ilerler:

Serbest Çağrışım: Danışan, aklına ne geliyorsa filtrelemeden söylemeye teşvik edilir. Bu yöntem, bilinçdışı materyalin ortaya çıkmasını sağlar.
Geçmişin Bugüne Etkisi: Çocukluk dönemindeki ilişkiler, aile dinamikleri, travmalar ve yaşantılar ayrıntılı biçimde incelenir.
Duyguların Keşfi: Öfke, üzüntü, kaygı gibi bastırılmış veya ifade edilememiş duygular terapide çalışılır.
Aktarımın Analizi: Danışanın terapiste yönelttiği duygular incelenir. Bu duygu örüntülerinin geçmiş ilişkilerden kaynaklandığı açıklanır.
Savunma Mekanizmalarının Fark Edilmesi: Danışanın hangi savunma mekanizmalarına sıkça başvurduğu belirlenir ve daha sağlıklı olanlara yönlendirilir. Buraya tıklayarak Ego Savunma Mekanizmaları başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
İçgörü Kazanımı: Danışan, kendi davranışlarının kökenini fark etmeye başladığında, değişim doğal bir süreç hâline gelir.

Psikodinamik terapi, Freud’un psikanalizinden kök alan ancak modern zamanlara uyarlanmış güçlü bir psikoterapi yöntemidir. Bilinçdışı süreçlerin, savunma mekanizmalarının, aktarımın ve çocukluk deneyimlerinin bugünkü yaşam üzerindeki etkisini anlamayı temel alır. Danışana derin bir içgörü, duygusal özgürlük ve kişilik örüntülerinde değişim sağlayarak uzun vadeli bir dönüşüm sunar. Kökleri bir asırdan uzun süre öncesine dayansa da psikodinamik terapi günümüzde hâlâ en etkili ve en çok başvurulan terapi modellerinden biridir.